Ιστορία Προσανατολισμού – Γ’ Λυκείου / Οδηγός ανάλυσης πηγών

Πανελλήνιες – Ιστορία Προσανατολισμού / Οδηγός ανάλυσης πηγών

Ο Σούπερ-Οδηγός Ανάλυσης Πηγών: Ή Πώς να μην σε «ταράξει» άλλη μία πηγή στην Ιστορία Προσανατολισμού!

Αγαπητοί μου μαθητές της Γ’ Λυκείου,

Ξέρω. Το ξέρω. Κάθε φορά που ακούτε τη λέξη «πηγή» στην Ιστορία, κάπου μέσα σας ένα μικρό, αθώο πλάσμα ουρλιάζει. Νιώθετε αυτόν τον κόμπο στο στομάχι, το βλέμμα θολώνει, και το μυαλό σας αρχίζει να αναρωτιέται: «Μήπως είναι ώρα να φύγω στην Ελβετία;».

Μην ανησυχείτε, δεν είστε μόνοι! Όπως λέω στους μαθητές μου είναι σαν να προσπαθείς να αποκωδικοποιήσεις ένα tweet του καθηγητή σου, γραμμένο στα αρχαία ελληνικά, μετά από τρία συνεχόμενα ξενύχτια για διαγώνισμα. Χαμός. Πλήρης χαμός.

Και κάπου εκεί, εμφανίζεται η ερώτηση-τέρας: «Να αναλύσετε την πηγή λαμβάνοντας υπόψη τις ιστορικές σας γνώσεις». Εδώ είναι που ο εγκέφαλός σου αποφασίζει να κάνει ένα mini-break και να αρχίσει να σκρολάρει στο TikTok, αναζητώντας χαριτωμένα γατάκια. Γιατί; Γιατί η πηγή μοιάζει με ιερογλυφικό, και οι ιστορικές σου γνώσεις, εκείνη τη στιγμή, μοιάζουν με ένα κομμάτι παλιού, ξεχασμένου παξιμαδιού.

Εδώ έρχομαι εγώ! Ή μάλλον, ο Οδηγός Ανάλυσης Πηγών που δημιούργησα για να σας βοηθήσω να πάρετε μια ανάσα και να αναθεωρήσετε τις προηγούμενες καταστροφικές σας σκέψεις(!) .

Σκεφτείτε τον όχι σαν ένα ακόμα βαρετό βιβλίο που θα πάρει θέση δίπλα στο (αδιάβαστο) σχολικό σας βιβλίο. Σκεφτείτε τον σαν:

• Τον προσωπικό σας Sherlock Holmes: Θα σας μάθει πώς να βλέπετε πίσω από τις λέξεις, να ανακαλύπτετε τα «κρυμμένα μηνύματα» και να ξεσκεπάζετε τι πραγματικά θέλει να πει ο συγγραφέας της πηγής.
• Το GPS σας στην Ιστορία: Αντί να χάνεστε στους δρόμους της ιστορικής περιόδου, ψάχνοντας απεγνωσμένα κάτι να γράψετε, αυτός ο οδηγός θα σας δώσει τις σωστές συντεταγμένες. Θα ξέρετε πού να ψάξετε στις σημειώσεις σας, στο βιβλίο σας, ακόμα και στις (αποθηκευμένες) σημειώσεις του καθηγητή σας.
• Τον προσωπικό σας προπονητή στο γυμναστήριο του μυαλού: Ξέρω, ξέρω, η ανάλυση πηγών μοιάζει με άρση βαρών. Αλλά με αυτόν τον οδηγό, θα κάνετε πρακτική, θα δυναμώσετε τις «ιστορικές σας αντοχές» και θα αρχίσετε να βλέπετε την πηγή όχι ως εχθρό, αλλά ως πρόκληση που μπορείτε να κατακτήσετε.
• Την απάντηση στην προσευχή σας για το 20άρι: Εντάξει, μπορεί να υπερβάλλω λίγο εδώ (ή και όχι!). Αλλά σίγουρα, θα σας βοηθήσει να ανεβείτε ένα σκαλί στην κατανόηση της Ιστορίας και, το σημαντικότερο, στην απόδοση σας στα κριτήρια. Φανταστείτε την ικανοποίηση όταν θα παραδίδετε γραπτό και θα νιώθετε ότι πραγματικά ξέρετε τι κάνατε.

Δεν θα σας πω ψέματα. Δε θα σας κάνει να λατρέψετε την ανάλυση πηγών όσο ένα Σαββατοκύριακο χωρίς διάβασμα. Αλλά θα σας την κάνει λιγότερο επώδυνη, πιο κατανοητή και, το πιο σημαντικό, πιο αποτελεσματική.

Να ξεκινήσουμε όμως από κάποιες βασικές πληροφορίες.

Η πηγή(παράθεμα) επιβεβαιώνει και τεκμηριώνει τις περισσότερες φορές τις πληροφορίες που παρέχονται στο σχολικό βιβλίο, ώστε να έχουμε μια περισσότερο σφαιρική άποψη σχετικά με τα ιστορικά γεγονότα. Η πηγή βοηθά στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των υποψηφίων, αφού ο συνδυασμός της ανάκλησης των πληροφοριών του σχολικού εγχειριδίου και της αποκωδικοποίησης των δεδομένων της πηγής οδηγεί σε μια δημιουργική σύνθεση συμβάλλοντας στην πληρέστερη κατανόηση του ιστορικού πλαισίου.

Πάμε λοιπόν να οργανωθούμε, ακολουθώντας τα παρακάτω απλά και κατανοητά βήματα επεξεργασίας μιας πηγής(για να μη χρειαστεί να φύγετε στην Ελβετία):

1)Διαβάζω καλά την εκφώνηση (κατανόηση ζητούμενων)

2)Διαβάζω την πηγή πολύ καλά για να την κατανοήσω

3)Καταγράφω την ταυτότητα της πηγής (χρονολογία γραφής , δημιουργός, τι είδους πηγή είναι :πρωτογενής – άμεση ή δευτερογενής – έμμεση);

4)Τοποθετώ την πηγή στο ιστορικό της πλαίσιο

5)Κάνω ανάκληση πληροφοριών από το σχολικό βιβλίο (δυστυχώς συνηθίζεται να ζητείται η πιστότερη μεταφορά των πληροφοριών του σχολικού βιβλίου)

6)α) Είτε συνθέτω τις πληροφορίες από το σχολικό βιβλίο και τις πληροφορίες του δοσμένου κειμένου(εδώ είναι χρήσιμο να επισημάνουμε ότι κάθε φορά που πρέπει να μεταβούμε από το σχολικό κείμενο στην πηγή καλό είναι να χρησιμοποιήσουμε κάποια μεταβατική φράση, η οποία θα αποτελέσει τη «γέφυρα» μετάβασής μας για ένα πιο ομαλό πέρασμα από το σχολικό βιβλίο στην πηγή)

Κείμενο βιβλίου + μεταβατική φράση + κείμενο πηγής

β) Είτε παραθέτω ολοκληρωμένο το σχολικό κείμενο και στη συνέχεια σχολιάζω τα αντίστοιχα χωρία της πηγής (αυτός ο τρόπος δεν προτιμάται από την πλειονότητα των βαθμολογητών, καθώς ενδεχομένως υποδηλώνει αδυναμίες και μη καλή προετοιμασία στο ζήτημα των πηγών)

7)Προσέχω τη δομή των ερωτήσεων ( πχ αν υπάρχουν υποερωτήματα τα απαντώ ξεχωριστά δομημένα σαν ενότητες )

8)Προσθέτω παραπομπές για κάθε χωρίο που αντλώ από την πηγή και βάζω σε παρένθεση το αντίστοιχο χωρίο

9)Δεν αντιγράφουμε την πηγή!!

10)Χρησιμοποιώ αντικειμενικό ύφος (γ’ πρόσωπο) και δημιουργώ ένα δικό μου κείμενο

11)Γράφουμε συμπεράσματα και εκτιμήσεις ως επίλογο

ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ:

• Εάν τα ιστορικά παραθέματα είναι πάνω από ένα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και να δηλώνουμε κάθε φορά από ποιο παράθεμα αντλούμε τα στοιχεία.  Σε περίπτωση που οι πληροφορίες των παραθεμάτων είναι παραπλήσιες, προσπαθούμε να τις ομαδοποιήσουμε, όσο γίνεται πιο εύστοχα. Ενδεικτικές φράσεις: “Οι πληροφορίες που εξάγονται και από τα δύο παραθέματα σχετικά με το ζήτημα….”
• Πρωτογενείς (άμεσες) πηγές ονομάζουμε τις πηγές που δημιουργήθηκαν από πρωταγωνιστές ή αυτόπτες μάρτυρες την εποχή που εξετάζεται το ζήτημα (ημερολόγια, εφημερίδες)
• Δευτερογενείς (έμμεσες) πηγές νοούνται όλες οι αναφορές (άρθρα, βιβλία κτλ) που αφορούν το υπό εξέταση ζήτημα, όμως γράφτηκαν σε ύστερο χρόνο κυρίως από ιστορικούς

Οπότε, την επόμενη φορά που θα βρεθείτε αντιμέτωποι με μια πηγή που μοιάζει με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, θυμηθείτε: Δεν είστε μόνοι, έχετε τον Οδηγό σας.

Καλές «αποκωδικοποιήσεις»!